Market Fiyat Endeksi nasıl hesaplanıyor?
Endeksin kapsamı, hesaplama adımları, ağırlıkları ve veri kullanım koşulları. Bu sayfa endeksin hesaplamasında kullanılan ayarlardan otomatik oluşturulur; yöntem değişirse burada tarihiyle yazılır.
1. Kapsam
Endeks, Türkiye'de 7 marketin (BİM, A101, ŞOK, Migros, CarrefourSA, Hakmar, Tarım Kredi) raflarındaki ürünlerin satış fiyatlarından hesaplanır. Her ay 15 binden fazla ürünün yaklaşık 19 bin market fiyatı karşılaştırılır. Kapsam sekiz ana gruptur: temel gıda, süt ürünleri ve kahvaltılık, et, tavuk ve balık, meyve ve sebze, içecek, atıştırmalık ve tatlı, temizlik ürünleri, kişisel bakım. Bebek bezi, evcil hayvan ürünleri ve elektronik gibi farklı ürünlerin toplandığı "diğer ürünler" grubu endekse girmez.
Fiyatlar, marketlerin ilgili gündeki genel satış fiyatlarıdır; şubeye, bölgeye ve kişiye özel indirimler kapsam dışıdır. Endeks Temmuz 2026 ayını 100 kabul eder (bu ay için fiyatlar 19 Temmuz 2026'dan itibaren).
2. Hesaplama adımları
Günlük fiyat
Bir ürünün bir marketteki kayıtlı fiyatı, aynı marketteki bir sonraki kayda kadar her gün geçerli sayılır (en fazla 35 gün). Böylece her gün ölçülen marketlerle haftada bir ölçülen marketler eşit tartılır.
Aylık fiyat
Bir ürünün bir marketteki aylık fiyatı, ayın günlerindeki geçerli fiyatların ortalamasıdır: alışverişçinin ay içinde ortalama bir günde ödediği fiyat. Bir ürün, o markette ayın en az 7 gününde fiyatı varsa hesaba girer. Ayrıca her ürünün ay içindeki tipik (ortanca) raf fiyatı bulunur; kısa süreli kampanyalar bu değeri değiştirmez.
Aylık değişim
Aynı ürünün aynı marketteki bu ayki fiyatı, bir önceki ayki fiyatına bölünür. Farklı marketlerin ya da farklı ürünlerin fiyatları birbiriyle karşılaştırılmaz. Oranı 0,5'in altında ya da 2'nin üstünde olan değişimler (%50'den fazla düşüş, %100'den fazla artış) veri hatası ya da paket değişikliği olasılığı nedeniyle hesaba katılmaz; her raporda kaç fiyatın bu nedenle dışarıda kaldığı yazılır.
Birleştirme ve ağırlıklar
Değişimler dört düzeyde geometrik ortalamayla (Jevons yöntemi, resmi fiyat istatistiklerinde temel düzeyde de kullanılır) birleştirilir: önce her alt kategoride (ör. UHT süt, en az 2 fiyatla), sonra ürün gruplarında (ör. süt), sonra sekiz ana grupta (ör. süt ürünleri ve kahvaltılık). Her düzeyde alt birimler eşit ağırlıklıdır; sekiz ana grup endekse eşit ağırlıkla girer. Böylece çok çeşitli ürünü olan gruplar (ör. atıştırmalık) endeksi tek başına belirlemez.
Zincirleme
Endeks her ay bir önceki ayın değerine zincirlenir: bu ayın endeksi = önceki ayın endeksi × bu ayın değişimi. Ürün yelpazesi her ay güncel kalır, yeni ürünler bir sonraki aydan itibaren hesaba girer.
Dağılım
"Fiyatı artan ürün" oranı, aylık değişimi %0,5'in üstünde olan ürün-market fiyatlarının payıdır; −%0,5 ile +%0,5 arası değişmemiş sayılır.
3. Marketler
Her marketin aylık değişimi, aynı yöntemle yalnızca o marketin ürünlerinden hesaplanır ve marketin kendi raflarındaki fiyat değişimini gösterir. Marketlerin birbirine göre fiyat seviyesi ise en az üç markette birden satılan ürünlerle ölçülür: her ürünün marketlerdeki ortanca fiyatı 100 kabul edilir, marketin fiyat seviyesi bu oranların geometrik ortalamasıdır (ör. 95 = aynı ürünler o markette ortalama %5 daha ucuz).
4. Temel gıda sepeti
Sepet 23 kalemden oluşur. Her kalemde, o marketin ay boyunca sattığı en uygun birim fiyatlı ürün (belirli paket boyutları arasında; organik, laktozsuz, aromalı gibi özel çeşitler hariç) alınır ve sepet miktarıyla çarpılır. Marketlerin karşılaştırıldığı ortak sepet yalnızca bütün marketlerde bulunan kalemlerden oluşur; Türkiye sepeti her kalemin marketlerdeki ortanca tutarının toplamıdır.
| Kalem | Miktar |
|---|---|
| Süt | 4 L |
| Yumurta | 30 adet |
| Ayçiçek yağı | 5 L |
| Toz şeker | 3 kg |
| Buğday unu | 5 kg |
| Pirinç | 2 kg |
| Makarna | 2 kg |
| Kırmızı mercimek | 1 kg |
| Nohut | 1 kg |
| Kuru fasulye | 1 kg |
| Bulgur | 2 kg |
| Siyah çay | 1 kg |
| Beyaz peynir | 1 kg |
| Kaşar peyniri | 500 g |
| Yoğurt | 2 kg |
| Tereyağı | 500 g |
| Siyah zeytin | 1 kg |
| Domates salçası | 1 kg |
| Tavuk but | 1 kg |
| Dana kıyma | 1 kg |
| Domates | 2 kg |
| Patates | 2 kg |
| Kuru soğan | 2 kg |
5. Hal ve market rafı
Kilogramla satılan meyve ve sebzelerde, ülke genelindeki hallerde ay boyunca oluşan toptan kilogram fiyatlarının ortancası, aynı ürünün en az iki marketteki ortanca raf fiyatıyla karşılaştırılır. Halde bir yıl önceki aynı ayın fiyatı da verilir.
6. Yayın, düzeltme ve sınırlar
Her ayın raporu ay kapandıktan sonra, ayın ilk günü yayımlanır ve dondurulur; sonradan gelen fiyat kayıtları yayımlanmış bir ayı değiştirmez. Bir hata bulunursa düzeltme raporda tarihiyle belirtilir. Endeks resmi tüketici fiyat endeksi değildir: yalnızca market ürünlerini kapsar, kira, ulaşım, enerji, giyim ve hizmetleri içermez ve harcama ağırlıkları kullanmaz.
7. Veri kullanımı
Aylık seriler (CSV, JSON) ve her ayın ürün bazındaki verileri CC BY 4.0 lisansıyla, kaynak gösterilerek serbestçe kullanılabilir.
Kaynak: Fiyatı Nedir Market Fiyat Endeksi (fiyatinedir.net)Sık sorulan sorular
Endekste hangi marketler var?
BİM, A101, ŞOK, Migros, CarrefourSA, Hakmar ve Tarım Kredi. Her marketin raflarındaki ürünler ayrı ayrı izlenir.
Neden aylık ortalama fiyat kullanılıyor?
Alışverişçinin ay içinde ortalama bir günde ödediği fiyatı ölçmek için. Bir fiyat kaydı bir sonraki kayda kadar geçerli sayılır; böylece sık ve seyrek ölçülen marketler eşit tartılır.
Kampanyalar endeksi nasıl etkiliyor?
Endeks ödenen fiyatı ölçtüğü için kampanyaları içerir. Kampanyaların etkisini görmek için ayrıca her ürünün ay içindeki tipik (ortanca) raf fiyatı izlenir ve raporlarda iki ölçü yan yana verilir.
Yayımlanan rakamlar değişir mi?
Hayır. Her ayın raporu ay kapandıktan sonra hesaplanır ve dondurulur; sonradan gelen kayıtlar yayımlanmış bir ayı değiştirmez. Bir hata düzeltilirse raporda tarihiyle belirtilir.